Archiwa autora: admin
Interpunkcja
Piszę rozporządzenie i mam kłopot z interpunkcją. Czy prawidłowy będzie taki zapis (przy założeniu, że w aktach prawnych stawiamy tylko obowiązkowe przecinki):
„2.2. W przypadku studiów o profilu:
1) ogólnoakademickim – program studiów obejmuje zajęcia lub grupy zajęć związane z prowadzoną w uczelni działalnością naukową w dyscyplinie naukowej, do której jest przyporządkowany kierunek studiów, którym przypisano punkty ECTS w wymiarze większym niż 50% liczby punktów ECTS koniecznej do ukończenia studiów, i uwzględnia udział studentów w zajęciach przygotowujących do prowadzenia działalności naukowej lub udział w tej działalności;”
W przedstawionym zapisie interpunkcja jest zgodna z zasadami obowiązkowej interpunkcji w aktach prawnych. Przecinki oddzielają elementy zdania, które wymagają rozdzielenia dla zachowania przejrzystości i jednoznaczności, a wszystkie pozostałe są fakultatywne i można je pominąć.
Z punktu widzenia formalnego aktu prawnego zapis ten jest poprawny i nie wymaga dodatkowych przecinków ani zmian.
Monika Kaczor
Interpunkcja
Czy przecinek przed „począwszy” jest prawidłowy?
„§ 2. Standard kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu farmaceuty, określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem, ma zastosowanie do kształcenia na studiach na kierunku farmacja, począwszy od cyklu kształcenia rozpoczynającego się od roku akademickiego 2026/2027.”
W zdaniu przecinek przed wyrażeniem począwszy od jest jak najbardziej poprawny. Wynika to z faktu, że fragment „począwszy od cyklu kształcenia rozpoczynającego się od roku akademickiego 2026/2027” pełni funkcję dopowiedzenia określającego czas rozpoczęcia kształcenia i w tym kontekście jest traktowany jak wtrącenie.
Zgodnie z zasadami interpunkcji w języku polskim, takie wtrącenia oddziela się przecinkiem od reszty zdania, co poprawia czytelność i klarowność tekstu.
Monika Kaczor
morze Marmara
Jakiego rodzaju gramatycznego jest Marmara – nazwa morza? Wiem, że to słowo nie pochodzi od nazwiska, jak mogłoby się pozornie wydawać.
Nazwa Marmara – odnosząca się do morza – jest w języku polskim traktowana jako rzeczownik pospolity rodzaju żeńskiego w funkcji nazwy geograficznej. Nie jest to nazwisko ani rzeczownik odimienny; zachowuje się jak typowa nazwa własna miejscowa, dlatego w zdaniach odmienia się ją przez przypadki: np. nad morzem Marmara, z morzem Marmara.
Monika Kaczor
Interpunkcja
Szanowni Państwo,
uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytanie.
Czy przecinki po wyrażeniach „dlatego” oraz „stąd” powinny pojawić się we wskazanych kontekstach? Zdania zostały wymyślone na potrzeby unaocznienia mojego problemu interpunkcyjnego. Zdaję sobie sprawę, że po członach inicjalnych, do których należą „stąd” oraz „dlatego”, przecinków raczej nie stawiamy, czy jednak zasadę tę należy stosować bezwzględnie (nawet jeśli po spójniku występującym w pozycji inicjalnej mamy do czynienia ze wtrąceniem bądź dopowiedzeniem)?
Dlatego, jak sądzę, trzeba uznać, że przyjęcie wskazanej teorii bez namysłu nad kontekstem jej powstania nie przysłuży się naszym badaniom.
Stąd, kierując się intuicją, stwierdzam, że podejmowanie dalszych działań we wskazanym zakresie mija się z przyświecającym nam celem.
Wyrażenia takie jak dlatego i stąd pełnią funkcję spójników przyczynowo-skutkowych i zazwyczaj nie wymagają przecinka, gdy stoją na początku zdania (Dlatego trzeba uznać…, Stąd stwierdzam…).
Jednak w przypadku, gdy po takim spójniku pojawia się wtrącenie lub dopowiedzenie, jak w Pani przykładach (jak sądzę, kierując się intuicją), przecinek staje się konieczny, ponieważ oddziela ono wtrącenie od reszty zdania zgodnie z zasadami interpunkcji. Dlatego w podanych zdaniach przecinki po dlatego i stąd są jak najbardziej poprawne i zasadnie, ponieważ sygnalizują obecność wtrącenia.
Monika Kaczor
Zagadkowa czy niejasna? Wyjaśniamy enigmatyczną ciekawostkę
Czy „enigmatyczna ciekawostka” to po prostu krótka wiadomość?
Co rozumiemy przez enigmatyczną ciekawostkę? Czy chodzi o ciekawostkę krótką i treściwą? Nie – taką nazwiemy lapidarną. A może chodzi o wiadomość ulotną, krótkotrwałą, wręcz „internetową”? Nie – to byłaby ciekawostka efemeryczna.
Słowo enigmatyczny oznacza po prostu „zagadkowy, tajemniczy, niejasny”. Tylko tyle i aż tyle. Enigmatyczna ciekawostka może być zatem pozytywnym określeniem informacji tajemniczej i intrygującej, ale równie dobrze może wskazywać na coś niejasnego i zagmatwanego.
Niech skojarzenie z „enigą” wojenną, szyfrowaniem i odkrywaniem ukrytych treści będzie naszym punktem odniesienia – wtedy unikniemy błędów w użyciu tego słowa.
Monika Kaczor
Kiedy używać słuszna racja, a kiedy tylko racja
Czy można powiedzieć „słuszna racja”, czy to źle brzmi?
W jednym ze znaczeń „racja” i „słuszność” są synonimami: można mieć rację i można mieć słuszność – oba wyrażenia znaczą to samo i są poprawne. Natomiast połączenie „słuszna racja” bywa uważane za pleonazm, czyli wyrażenie, w którym część zdania powtarza znaczenie zawarte w wyrazie nadrzędnym. Inaczej mówiac, wyrazy tworzące pleonazm znaczą to samo lub prawie to samo.
Jednak sformułowanie „słuszna racja” nie jest błędem językowym ani peonazmem, jeśli użyjemy go w kontekście, w którym podkreślamy wartość, trafność lub zasadność argumentu, a nie powtarzamy tautologicznie, że coś jest racją („racja” sama w sobie oznacza słuszność).
Przykłady poprawnego użycia:
- W dyskusji o bezpieczeństwie w sieci jego słuszna racja dotycząca konieczności aktualizacji oprogramowania została przyjęta przez wszystkich.
- Nie mogę się z Tobą nie zgodzić – masz słuszną rację, że należy dbać o higienę danych.
- Słuszna racja prowadziła go do decyzji o wprowadzeniu nowych zasad w firmie.
W tych przykładach „słuszna racja” pełni funkcję uznania wartości argumentu lub opinii, a nie powtarza oczywistej definicji „racji”.
Monika Kaczor
Części ciała w nazwach potraw – zasada dopełniacza
Dlaczego mówimy udko kurczaka, a nie udko z kurczaka, skoro mówimy kotlet z mintaja?
Poprawne formy to: filet z pstrąga, pulpeciki z dorsza, kotlet z mintaja, potrawka z indyka. Natomiast mówimy wyłącznie: ikra jesiotra (a nie: z jesiotra), udko kurczaka (nie: z kurczaka), skrzydełko indyka (nie: z indyka), pierś kaczki (nie: z kaczki).
Zasada jest taka, że gdy nazwa odnosi się do części ciała – nawet jeśli funkcjonuje już jako danie – używamy dopełniacza, czyli odpowiadamy na pytanie „czyje? czego?”, a nie konstrukcji z przyimkiem „z”.
Monika Kaczor
Ci ekspaci – ten ekspat
Jak poprawnie mówić o jednej osobie z grupy ekspatów?
Termin ekspaci, zapożyczony z języka angielskiego, coraz częściej pojawia się w publicystyce i odnosi się do wysoko wykwalifikowanych specjalistów, którzy wyjechali z ojczyzny, by pracować za granicą. W języku polskim możemy używać spolszczonej formy ekspaci, ale dopuszczalne jest też zachowanie oryginalnej pisowni expaci. Ponieważ w tekstach najczęściej spotykamy formy liczby mnogiej: ekspaci, ekspatów, z ekspatami, o ekspatach, pojawiają się trudności z utworzeniem poprawnej formy liczby pojedynczej. Problem ten potęguje częste zestawienie słowa ekspat z terminem nomada w tekstach dotyczących migracji. Skojarzenia z „nomadą” oraz z ogólniejszym określeniem „specjalista” mogą prowadzić do niepoprawnego użycia formy ekspata. Poprawnie natomiast w liczbie pojedynczej należy mówić i pisać: ten ekspat (lub ten ex pat), analogicznie jak w zdaniach: ten ekspert, ten fachowiec, ten emigrant.
Monika Kaczor
Kiedy używać ‘ich’, a kiedy ‘je’ jako formy zaimkowej w zdaniu?
Kiedy powinniśmy używać ich, a kiedy je jako formy zaimkowej w zdaniu?
Formy zaimkowe ich i je stosujemy w zależności od rodzaju rzeczownika, który zastępują. Formy ich używamy, gdy odnoszą się do:
- rzeczowników rodzaju męskoosobowego (np. chłopcy, mężczyźni, studenci, kierowcy),
- męskoosobowego podmiotu szeregowego (czyli grupy, w której jest co najmniej jedna osoba płci męskiej),
- tzw. podmiotu niejednorodnego (łączącego różne rodzaje).
We wszystkich pozostałych przypadkach stosujemy formę je.
Przykłady:
- Dzieci idą same do lasu, zawołaj je! – poprawnie, bo podmiot nie jest męskoosobowy, nawet jeśli w rzeczywistości są to sami chłopcy.
- Małgosia i Jaś idą sami do lasu, zawołaj ich! – poprawnie, bo Jaś to imię męskie, a więc podmiot szeregowy jest męskoosobowy.
- W budynku są jeszcze pies i kot, trzeba je uratować – poprawnie, bo pies i kot to rzeczowniki niemęskoosobowe.
- W budynku są jeszcze kobieta i pies, trzeba ich uratować! – poprawnie, bo połączenie rzeczownika żeńskiego i męskiego (zwierzęcia w rodzaju męskim) tworzy podmiot niejednorodny.
Monika Kaczor